Wkładka antyprzebiciowa to element podeszwy obuwia BHP, który chroni stopę przed gwoździami, odłamkami metalu, szkłem i innymi ostrymi przedmiotami. W badaniu zgodnym z wymaganiami obuwia bezpiecznego musi wytrzymać nacisk co najmniej 1100 N. Jest potrzebna wszędzie tam, gdzie analiza ryzyka wskazuje możliwość nadepnięcia na ostre elementy.
Czym jest wkładka antyprzebiciowa?
Wkładka antyprzebiciowa tworzy barierę między stopą a podłożem. Umieszcza się ją w podeszwie obuwia, dlatego działa wtedy, gdy ostry przedmiot próbuje przebić spód buta od strony podłoża. Nie zastępuje podnoska, który chroni palce przed uderzeniem, lecz zabezpiecza inną część stopy.
Wymóg odporności na przebicie wynosi 1100 N. To parametr uzyskiwany w określonej próbie laboratoryjnej, a nie gwarancja ochrony przed każdym możliwym zdarzeniem. Sposób nadepnięcia, kształt przedmiotu, zużycie obuwia i jego prawidłowe dopasowanie nadal mają znaczenie.
Rodzaje wkładek i oznaczenia P, PL oraz PS
Wkładki wykonuje się przede wszystkim z metalu albo z materiałów niemetalowych, takich jak wielowarstwowe włókna syntetyczne, w tym rozwiązania na bazie Kevlaru. Stal jest trwała, lecz zwykle sztywniejsza. Wkładka tekstylna może być lżejsza, cieńsza i bardziej elastyczna, ale przy wyborze trzeba sprawdzić jej konkretny symbol oraz klasę ochrony.
Norma PN-EN ISO 20345:2022 rozróżnia oznaczenia zależnie od materiału i metody badania:
| Oznaczenie | Materiał | Średnica gwoździa testowego | Wymóg nacisku |
|---|---|---|---|
| P | Metal | 4,5 mm | 1100 N |
| PL | Niemetalowy, na przykład tekstylny | 4,5 mm | 1100 N |
| PS | Niemetalowy, na przykład tekstylny | 3,0 mm | 1100 N |
Symbol P oznacza metalową wkładkę antyprzebiciową. Wkładka PL jest niemetalowa i przechodzi badanie z użyciem gwoździa o średnicy 4,5 mm. Oznaczenie PS dotyczy niemetalowej wkładki testowanej mniejszym gwoździem o średnicy 3,0 mm, dlatego jest istotne w środowisku, w którym występują drobniejsze i ostrzejsze elementy.
Na rynku mogą być jeszcze dostępne buty certyfikowane według wcześniejszej wersji normy. W starszym oznakowaniu litera P wskazywała odporność na przebicie, bez obecnego rozróżnienia materiału na P, PL i PS. Przy zakupie nowego obuwia należy odczytać pełną etykietę i sprawdzić wersję normy podaną przez producenta.
Kiedy wkładka antyprzebiciowa jest wymagana?
O konieczności stosowania takiego obuwia decyduje ocena ryzyka na stanowisku pracy. Wkładka jest potrzebna, gdy pracownik może nadepnąć na element wystający z podłoża albo gdy spadające lub przemieszczane ostre przedmioty mogą uszkodzić spód buta.
Typowe sytuacje, w których należy rozważyć obuwie z ochroną przed przebiciem, obejmują:
- Budownictwo – gwoździe, pręty, wkręty, odłamki betonu i elementy zbrojenia.
- Recykling i gospodarkę odpadami – szkło, blachy, druty oraz ostre fragmenty metalu.
- Przemysł ciężki – części maszyn, odpady produkcyjne i nierówne podłoża z ostrymi elementami.
- Logistykę, magazyny i prace drogowe – miejsca, w których na posadzce lub terenie mogą znajdować się uszkodzone opakowania, metalowe elementy albo pozostałości materiałów.
Sama nazwa stanowiska nie przesądza jeszcze o wymaganej klasie obuwia. Pracodawca powinien uwzględnić rodzaj podłoża, prawdopodobieństwo nadepnięcia, wielkość ostrych elementów, wilgoć, poślizg i inne zagrożenia występujące jednocześnie.
Jak wybrać obuwie z wkładką?
Wkładka antyprzebiciowa jest częścią całej klasy ochrony, a nie niezależnym dodatkiem dokładanym do dowolnego buta. Informacji należy szukać na etykiecie, w instrukcji użytkowania i w dokumentacji technicznej. W przypadku obuwia bezpiecznego zgodnego z ISO 20345 symbole klas wskazują, jakie wymagania spełnia dany model.
| Klasa ochrony | Typ ochrony przed przebiciem | Zastosowanie |
|---|---|---|
| S1P | Wkładka antyprzebiciowa, zwykle oznaczana zgodnie ze starszym systemem P | Suche hale, magazyny i praca wewnątrz, gdy nie jest wymagana odporność cholewki na wodę |
| S3 | Wkładka antyprzebiciowa oraz właściwości klasy S3 | Budowy i praca na zewnątrz, gdzie występują ostre elementy oraz wilgoć |
| S3S | Niemetalowa wkładka typu PS, badana gwoździem 3,0 mm | Środowiska z ryzykiem kontaktu z drobnymi, ostrymi przedmiotami |
| S7S | Ochrona jak w S3S połączona z wodoszczelnością całego obuwia | Mokre i wymagające warunki zewnętrzne, gdy potrzebna jest pełna wodoodporność |
W starszych opisach spotkasz symbole S1P i S3. W nowszym systemie pojawiają się także warianty z literami L i S, na przykład S1PL, S1PS, S3L i S3S. Litera L odnosi się do podstawowego badania niemetalowej wkładki gwoździem 4,5 mm, a S do badania podwyższonego z gwoździem 3,0 mm. Nie należy utożsamiać samej litery S w oznaczeniu klasy obuwia z symbolem PS, ponieważ są to różne elementy zapisu.
Stalowa wkładka może być dobrym wyborem w warunkach wymagających trwałej bariery mechanicznej. Wkładka tekstylna, często wykonana z włókien aramidowych, zwykle zapewnia większą elastyczność i niższą masę buta. Może też lepiej dopasowywać się do zginania podeszwy. Ostateczny wybór zależy od zagrożenia, wymaganej klasy, komfortu oraz informacji zawartych w certyfikacji modelu.
Przed zakupem sprawdź na etykiecie przede wszystkim:
- symbol klasy ochrony, na przykład S1P, S3, S3S albo S7S,
- rodzaj wkładki, czyli P, PL lub PS,
- numer normy i oznaczenie producenta,
- datę produkcji oraz instrukcję użytkowania w języku polskim.
Czy potrzebujesz wkładki antyprzebiciowej?
Przy doborze obuwia odpowiedz na poniższe pytania:
- Czy na stanowisku znajdują się gwoździe, szkło, druty, blacha, pręty albo inne ostre odpady?
- Czy pracownik może nadepnąć na taki przedmiot podczas chodzenia lub przenoszenia materiałów?
- Czy występuje wilgoć, która wymaga klasy S3, S3S, S7 albo S7S zamiast obuwia przeznaczonego wyłącznie do suchych pomieszczeń?
- Czy ważna jest niska masa i elastyczność, aby wybrać wkładkę niemetalową PL lub PS?
Jeżeli odpowiedź na pierwsze dwa pytania brzmi „tak”, obuwie bez ochrony przed przebiciem nie odpowiada zagrożeniom stanowiska. Przy drobnych, ostrych elementach warto sprawdzić, czy wymagania uzasadniają wybór wkładki typu PS. Dobór powinien wynikać z oceny ryzyka, a nie wyłącznie z ceny lub wyglądu buta.
Informacje dotyczą doboru obuwia ochronnego na podstawie opisanych zagrożeń i oznaczeń normowych. Ostateczne wymagania dla stanowiska pracy powinny wynikać z aktualnej oceny ryzyka oraz dokumentacji technicznej konkretnego modelu obuwia.
