Podnosek to wzmocnienie umieszczone w przedniej części buta, które chroni palce przed uderzeniem, upadkiem ciężkiego przedmiotu i przygnieceniem. W obuwiu ochronnym zgodnym z normą EN ISO 20345 musi wytrzymać uderzenie o energii 200 J. Nie musi być wykonany ze stali – certyfikowany podnosek kompozytowy zapewnia taki sam poziom ochrony.
Co to jest podnosek?
Podnosek znajduje się nad palcami, między cholewką a wyściółką buta. Tworzy sztywną strefę, która ogranicza ryzyko zmiażdżenia lub poważnego urazu przodostopia, gdy na but spadnie przedmiot albo stopa zostanie przyciśnięta przez element wyposażenia.
Wymóg odporności na uderzenie 200 J dotyczy podnoska w obuwiu ochronnym oznaczonym zgodnie z EN ISO 20345. W materiałach technicznych wartość tę opisuje się czasem jako energię zbliżoną do uderzenia przedmiotu o masie 20 kg spadającego z wysokości 1 metra. Norma określa też odporność konstrukcji na ściskanie o sile 15 kN.
Kiedy podnosek jest potrzebny?
Decyzja powinna wynikać z oceny ryzyka zawodowego. Podnosek jest potrzebny wtedy, gdy pracownik może uderzyć stopą o twardy element albo gdy na palce może spaść, zsunąć się lub nacisnąć ciężki przedmiot. Dotyczy to między innymi takich zagrożeń:
- upadek narzędzia, materiału lub elementu konstrukcyjnego na stopę,
- przygniecenie palców przez wózek, maszynę, skrzynię albo drzwi przemysłowe,
- uderzenie stopą o wyposażenie podczas pracy w magazynie, hali lub warsztacie,
- ryzyko kontaktu z ciężkimi ładunkami podczas transportu, montażu i prac serwisowych.
Podstawowa różnica między normami dotyczy właśnie ochrony palców. EN ISO 20345 określa wymagania dla obuwia ochronnego z podnoskiem, natomiast EN ISO 20347 odnosi się do obuwia zawodowego, w którym podnosek nie jest obowiązkowy. Obuwie zawodowe może zapewniać inne właściwości, na przykład przyczepność podeszwy, ale nie zastępuje ochrony przed przygnieceniem.
Sam fakt pracy w magazynie, szpitalu czy zakładzie produkcyjnym nie przesądza jeszcze o konieczności noszenia podnoska. Liczą się konkretne czynności, otoczenie i możliwość wystąpienia urazu. W razie wątpliwości kryterium powinno ustalić się na podstawie oceny ryzyka oraz zasad obowiązujących u pracodawcy.
Stal czy kompozyt – co wybrać?
Materiał podnoska wpływa głównie na wagę, komfort cieplny i zachowanie buta w pobliżu wykrywaczy metalu. Nie oznacza to, że stal chroni lepiej. Jeżeli podnosek kompozytowy znajduje się w certyfikowanym obuwiu zgodnym z EN ISO 20345, musi spełniać te same wymagania dotyczące ochrony.
| Cecha | Podnosek stalowy | Podnosek kompozytowy |
|---|---|---|
| Waga | Zwykle cięższy | Zwykle lżejszy |
| Przewodnictwo cieplne | Szybciej przewodzi chłód i ciepło | Lepsza izolacja termiczna |
| Wykrywalność przez bramki | Może uruchamiać wykrywacz metalu | Zwykle nie jest wykrywany przez bramki metalowe |
| Grubość i miejsce na palce | Może mieć cienką konstrukcję | Często wymaga nieco większej przestrzeni |
| Komfort | Trwały, ale bardziej odczuwalny podczas długiej pracy | Lżejszy i neutralniejszy termicznie |
Stal może sprawdzić się tam, gdzie ważna jest smukła konstrukcja i nie ma kontroli wykrywaczem. Kompozyt będzie korzystniejszy w pracy wielogodzinnej, w zmiennych temperaturach oraz w miejscach, w których metalowe elementy są niewskazane, na przykład przy przechodzeniu przez bramki kontrolne.
Nie należy jednak wybierać wyłącznie na podstawie materiału. Znaczenie mają także dopasowanie, szerokość noska, stabilność pięty, podeszwa i oznaczenia normy. Certyfikat oraz zgodność całego obuwia z wymaganiami są ważniejsze niż przekonanie, że metal automatycznie oznacza wyższy poziom bezpieczeństwa.
Kiedy podnosek jest zbędny?
Ochrona palców może być niepotrzebna na stanowiskach, na których nie występuje ryzyko uderzenia ani przygniecenia. Przykłady obejmują:
- pracę biurową i administracyjną,
- inspekcje prowadzone bez wchodzenia do strefy maszyn, magazynów lub placów budowy,
- pracę w zautomatyzowanej strefie logistycznej, jeśli ocena ryzyka nie wskazuje zagrożeń mechanicznych,
- personel medyczny wykonujący obowiązki w środowisku bez ryzyka upadku ciężkich przedmiotów, zależnie od zasad placówki,
- sprzątanie zamkniętych pomieszczeń, w których nie używa się ciężkich maszyn ani nie przenosi ładunków.
W takich przypadkach może wystarczyć obuwie zawodowe zgodne z EN ISO 20347. Jeżeli jednak pracownik okazjonalnie wchodzi do magazynu, na halę, plac załadunkowy lub obszar techniczny, podnosek może być rozsądnym wyborem nawet wtedy, gdy nie jest potrzebny przez cały czas. Ostateczna decyzja powinna uwzględniać rzeczywiste warunki pracy, a nie samą nazwę stanowiska.
Podnosek jest potrzebny wszędzie tam, gdzie palce są narażone na uderzenie lub przygniecenie. Do ochrony nie jest konieczna stal – kompozyt może spełniać te same wymagania, a przy tym zapewniać mniejszą wagę i lepszy komfort cieplny.
